Pamięć roślin. Historie cmentarzy ewangelicko-augsburskich
Do 19 kwietnia 2026 roku w Muzeum Historii Włocławka, ul. Szpichlerna 19, prezentowana jest wystawa Justyny Marcinkowskiej pt. „Pamięć roślin. Historie cmentarzy ewangelicko-augsburskich”.
„Pamięć roślin” to historia przedwojennej obecności i współczesnej nieobecności niemieckich osadników na Kujawach i Ziemi Dobrzyńskiej. Jej bohaterami są rośliny znajdujące się na cmentarzach ewangelickich. To miejsca, gdzie wciąż ślady materialne zdradzają dawną różnorodność religijną oraz wielokulturowość Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej. Cmentarze te podlegają stale postępującej degradacji.
Tymczasem w miejscach, gdzie postawiony na „wieki wieków” kamień przetrwał często w bardzo złym stanie lub nie przetrwał wcale, znajdujemy to, co wydawało się najbardziej kruche – rośliny. Śnieguliczki i kosaćce, sadzone na grobach, do dziś wybijają wśród zarośli, pozwalając dostrzec dawne miejsca pochówków. Sadzone przez ewangelików dęby, wytyczające cmentarne aleje, są dziś znakiem, że tutaj znajduje się cmentarz. Lasy sosnowe sadzone na cmentarzach po II wojnie światowej, by je ukryć, są znakiem zacierania śladów obecności przedwojennych mniejszości. Rośliny „opowiadają” o porzuconych cmentarzach własną historię – to one je przejęły.
„Pamięć roślin” to jednak przede wszystkim opowieść o ludziach, którzy działają wbrew niepamięci, odszukując zapomniane ślady, porządkując i dokumentując cmentarze. Historie tu przedstawione są pamięcią tych ludzi – subiektywną, emocjonalną i bardzo plastyczną. „Pamięć roślin” to zapis terenowy, bliski, antropologiczny.
Projekt powstał dzięki stypendium artystycznemu Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego w 2025 roku dla Justyny Marcinkowskiej oraz dzięki współpracy z Fundacją Ari Ari.
Justyna Marcinkowska – antropolożka, badaczka kultury oddolnej, animatorka kultury. Adiunktka w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od 2018 roku współpracowniczka Fundacji Ari Ari, z którą współprowadzi projekty badawcze i animacyjne, dotyczące m.in. dziedzictwa kulturowego Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej. Stypendystka Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego (2025).
