Andrzej Wajda. Etnograficzny remanent


gdzie: Gmach Główny - kiedy: wystawa stała

W Muzeum Etnograficznym przy ul. Bulwary im. Marszałka Józefa Piłsudskiego 6 we Włocławku od 18 lutego 2010 r. można zwiedzać ekspozycję czasową pt. „Andrzej Wajda. Etnograficzny remanent”.

Wystawa ukazuje mało znane oblicze wybitnego reżysera polskiego i światowego kina, którego etnograficzne zainteresowania i fascynacje z czasów młodości, bez wątpienia wywarły ogromny wpływ na sposób postrzegania rzeczywistości i przedstawiania jej językiem kina. Przygoda Andrzeja Wajdy z etnografią rozpoczęła się w czasie okupacji, gdy jako chłopak z Radomia, gdzie od 1934 r. mieszkali jego rodzice, wyprawiał się rowerem do oddalonej o 30 km Iłży, obserwując tam pracę ludowych garncarzy. W latach 1943-44 pracował jako pomocnik kowalski u swojego stryja Wojciecha Wajdy na krakowskim Salwatorze.

Te doświadczenia sprawiły, że po wojnie studiując (1946-1949) w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, współpracował z profesorem Romanem Reinfussem z Muzeum Etnograficznego w Krakowie, wykonując dla niego m.in. dokumentację rysunkową okuć kowalskich używanych na Podhalu. W okresie studiów na ASP w Krakowie Wajda powrócił do swych młodzieńczych zainteresowań iłżecką ceramiką. Wtedy też powstały pierwsze pomysły na filmy.

W 1949 roku porzucił studia malarskie i zapisał się do Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Tutaj w 1951 roku powstała etiuda filmowa „Ceramika iłżecka” jako wyraz wcześniejszych zainteresowań garncarstwem ludowym. Film jest także pierwszym etnograficznym dokumentem reżysera. W poł. l. 50. XX wieku uwagę Wajdy zwróciły ekrany i rekwizyty fotografów ulicznych, którym poświęcił interesujący artykuł opublikowany w 1956 roku w czasopiśmie „Polska Sztuka Ludowa”.

Wajda nie tylko był obserwatorem interesujących go zjawisk kultury, lecz skrzętnie wiele rzeczy gromadził i notował. Wystawa, dzięki różnorodności prezentowanych obiektów, ukazuje początki twórczej drogi reżysera, którego późniejsze filmowe osiągnięcia wynikały ze swoistego sposobu patrzenia na świat, widzenia w nim tego, czego inni nie dostrzegali, fascynowania się ludźmi nieprzeciętnymi mającymi swoje przekonania i pasje.

Ekspozycja prezentuje rysunki, odręczne notatki reżysera dokumentujące przedmioty kultury ludowej z jego licznych młodzieńczych, terenowych wypraw – rysunki kapliczek, ludowych krakowskich skrzyń, detali i wyrobów kowalskich, a obok nich autentyczne obiekty kultury ludowej, wyszukane w tym czasie w podkrakowskich wsiach i pomieszczone następnie w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Krakowie.

Na wystawie zgromadzono sporą kolekcję wyrobów ceramicznych z Iłży, o ciekawych figuralnych formach, jest też ulepiona własnoręcznie przez Andrzeja Wajdę w glinie mała figurka konika. Ciekawie prezentuje się replika ekranu fotograficznego z debiutanckiego filmu A. Wajdy „Pokolenie” (1955 r.). Interesująco na wystawie prezentują się materiały związane z realizacją filmu „Wesele” (1972 r.), fotosy filmowe, szkice, rysunki kostiumów, także autorstwa jego żony, scenografki Krystyny Zachwatowicz.

Wystawę ożywiają oryginalne stroje krakowskie, pokazane na manekinach, wyszukane w czasie realizacji filmu w okolicach Krakowa. Nieprzypadkowo w tej części wystawy zobaczyć można portret dziadka reżysera Kazimierza Wajdy, wójta we wsi Szarów pod Krakowem.

Spora część wystawy, poświęcona ludowej sztuce, stanowi odbicie żywego zainteresowania reżysera ludźmi o niezwykłych osobowościach. Wystawa prezentuje wybitne dzieła współczesnej, głównie rzeźbiarskiej sztuki ludowej i nieprofesjonalnej. Są one dopowiedzeniem obrazu filmowego w dokumencie „Zaproszenie do wnętrza” zrealizowanym w 1978 roku i poświęconym wybitnemu kolekcjonerowi polskiej sztuki ludowej Ludwigowi Zimmererowi.

 
Fot. Beata Wąsik

Film, towarzyszący wystawie, przedstawia nie tylko sylwetkę kolekcjonera, pierwszego akredytowanego w Polsce dziennikarza z Niemiec Zachodnich, zafascynowanego pięknem polskiej sztuki ludowej, lecz przede wszystkim maluje językiem kina, niezwykłe, wewnętrzne światy artystów, pośród których jest także Stanisław Zagajewski z Włocławka. Po raz pierwszy na tej wystawie pokazane zostaną kserokopie odręcznych notatek reżysera związane z postacią włocławskiego twórcy, wykonane w trakcie przygotowań do filmu.

Wajda – artysta wrażliwy na piękno, nie poprzestaje na rejestracji polskiej kultury. W czasie swoich licznych podróży po świecie zwiedza muzea, wykonując w nich szkice i notatki interesujących go zabytków, by lepiej je zapamiętać. Wystawa prezentuje niektóre z takich szkiców, będące własnością Zofii Gołubiew, dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie. Rysunki te zdradzają wielką dbałość reżysera o szczegół i ciekawość innych, często egzotycznych kultur.

Ekspozycja, poprzez różnorodność zgromadzonych zabytków, od odręcznych zapisków i szkiców reżysera, po obiekty kultury materialnej i sztuki, którymi się reżyser fascynował, ujawnia nieznane wątki z życia reżysera, pozwalające lepiej zrozumieć filmowe dzieło laureata honorowego Oskara.

Wystawa ze zbiorów: Archiwum Andrzeja Wajdy, Zofii Gołubiew, prof. Leszka Wajdy, Krystyny Reinfuss-Janusz oraz Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie

Miejsce ekspozycji: Muzeum Etnograficzne, ul. Bulwary im. Marszałka Józefa Piłsudskiego 6, Włocławek

Czas trwania wystawy: 18 lutego – 13 czerwca 2010 r.

Autorzy scenariusza: Andrzej Wajda, Bogdana Pilichowska

Komisariat: Krystyna Pawłowska

Lekcje muzealne prowadzone na ekspozycji:

  • „Etnograficzne pasje Andrzeja Wajdy”
    Koszt lekcji: bilet wstępu – 2 zł od osoby + lekcja muzealna – 20 zł od grupy
  • „Etnograficzne pasje Andrzeja Wajdy” + projekcja fragmentu filmu „Zaproszenie do wnętrza” (z udziałem Stanisława Zagajewskiego) i „Ceramika iłżecka”, reż. obu Andrzej Wajda
    Koszt lekcji: bilet wstępu – 2 zł od osoby + lekcja muzealna – 30 zł od grupy

Kontakt: Krystyna Pawłowska, tel. (0-54) 232-30-01, wew. 13, Dział Oświatowy, tel. (0-54) 232-30-01, wew. 15

Instal Projekt
Mecenas wystawy

Sponsor Muzeum