Rem

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Rembrandt van Rijn, Zdjęcie z krzyża


gdzie: Zbiory Sztuki, kiedy:

Zbliżający się okres Świąt Wielkiej Nocy, zwłaszcza w czasie trwającej obecnie pandemii, skłania wszystkich wierzących do refleksji i pochylenia się nad tajemnicą śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. W zbiorach włocławskiego Muzeum znajduje się jedna z najpiękniejszych rycin wiążących się ze wspomnianym tematem – „Zdjęcie z krzyża”, akwaforta autorstwa Rembrandta.

 

Mk 5142 S

[fot.1 – katalog online MK-5142 S]

Rembrandt van Rijn, Zdjęcie z krzyża, 1633 r., akwaforta, papier, płyta II, stan 5, wł. MZKiD

Ta niezwykła grafika, ofiarowana Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej przez kolekcjonera i konesera sztuki, Pana Andrzeja Wójcika, posiada sygnaturę holenderskiego mistrza odbitą z płyty: Rembrandt. f. cum. Pryvl. 1633. (na mocy przywileju wykonał Rembrandt w 1633). Sztych powstał według obrazu własnego Rembrandta z lat 1632-1633, który obecnie znajduje się w Alte Pinacothek w Monachium. Warto pamiętać jednak, że kompozycja ta jest swoistym hołdem, jaki mistrz van Rijn oddał Rubensowi i jego malarskiej wizji „Zdjęcia z krzyża” (1611-1614) które zdobi wnętrze katedry w Amsterdamie.

Fot.2 (5)

[fot.2] Peter Paul Rubens, Zdjęcie z krzyża, 1611-1614, olej, płótno

Niewątpliwie wielką pomocą do autorskiego odtworzenia wielkiego dzieła stały się ryciny Lucasa Voorstermana, które sprawiły iż amsterdamski wizerunek stał się bardziej dostępny dla holenderskiego wirtuoza akwaforty.

[fot.3]

Lucas Vorsterman wg Petera Paula Rubensa, Zdjęcie z krzyża, 1615-1630, miedzioryt, papier, wł. Victoria and Albert Museum, Londyn

[fot.4]

Rembrandt van Rijn, Zdjęcie z krzyża, 1632-1633, olej, płótno, wł. Alte Pinakothek, Monachium

Fot.3 (2) The descent from the cross  *oil on panel  *89.6 x 65 cm  *1632/1633

Rembrandt ukończywszy dzieło malarskie przystąpił do opracowania płyty graficznej z tym samym wizerunkiem. Pracując w technice akwaforty, czyli trawienia płyty miedzianej kwasem, zmagał się z wieloma trudnościami. Mimo wielu poprawek fragmentów, które zbyt mocno zostały wytrawione, artysta odrzucił pierwszą płytę, którą znamy z kolejnych faz zachowanych na próbnych odbitkach. Dopiero drugie podejście do stworzenia matrycy graficznej przyniosło oczekiwany efekt. Nie został on uzyskany za pierwszym razem, dlatego także i ta płyta opracowana była w kilku stanach. Włocławska odbitka jest odzwierciedleniem piątego stanu drugiej płyty. Z niej także pochodzą egzemplarze ryciny, które w późniejszym czasie opublikował wraz z wizerunkiem dzieła Rubensa znany holenderski wydawca Hendrick van Ulenborch.

[fot.5]

Rembrandt van Rijn, Zdjęcie z krzyża,1633 r., akwaforta, papier, płyta I, wł. British Museum, Londyn

[fot.6]

Rembrandt van Rijn, Zdjęcie z krzyża, 1633 r., akwaforta, papier, płyta II, stan 4, wł. Rijks Museum, Amsterdam

Fot.5 (1) Fot.6

Sztych ilustruje scenę zdjęcia z krzyża ciała Chrystusa, nie opisywaną, lecz wspominaną przez Ewangelistów (Mt 27,57-61; Mk 15,42-47; Łk 23,50-54; J 19,38-42). W nocy po ukrzyżowaniu i śmierci Jezusa Józef z Arymatei przyszedł do Piłata i poprosił o wydanie ciała. Uzyskawszy zgodę zakupił płótna oraz oleje i zabrał Chrystusa. Ciało zostało namaszczone, owinięte w tkaniny i złożone do grobu wykutego w skale. Rembrandt przedstawił moment opuszczania Jezusa na pasach płótna. Podtrzymywane przez mężczyzn ciało odbierane jest przez stojących u stóp krzyża, Postać starszego mężczyzny w bogatym stroju, z orientalnym nakryciem głowy, wspartego na lasce to Józef z Arymatei. W prawym dolnym narożu kompozycji artysta ukazał Maryję, matkę Jezusa, której towarzyszą Maria Magdalena i św. Jan. W ciemnej przestrzeni za krzyżem, pod drabiną na której stoją dwaj mężczyźni zarysowana została postać Marii matki Józefa. W tle nocnej sceny rozświetlanej jedynie przez jasne promienie schodzące z góry na grupę przy krzyżu, widoczne są fragmenty architektury miejskiej.

[AZ]