Podkowinski

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Podkowiński a Włocławek


gdzie: Zbiory Sztuki, kiedy: 13.01.2021

Co wiąże prekursora impresjonizmu i ekspresjonizmu w malarstwie polskim, autora „Szału uniesień” – najbardziej znanego dzieła polskiego symbolizmu z Włocławkiem? Są to jego dwa rysunki portretowe oraz dwa przejazdy koleją przez Włocławek – w drodze z Warszawy do Paryża i z powrotem.

Władysław Podkowiński (1866-1895) był synem nadkonduktora kolei warszawsko-wiedeńskiej, który zginął w wypadku kolejowym kilka miesięcy po jego urodzeniu. W 1880 r. podjął naukę w Szkole Technicznej Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej, którą porzucił w 1882 r. i zaczął spełniać swoje marzenie o byciu artystą malarzem. W wieku 16 lat rozpoczął naukę w warszawskiej Klasie Rysunkowej Wojciecha Gersona i wkrótce zaczął zarabiać jako autor ilustracji prasowych dokumentujących życie codzienne Warszawy. W 1885 r. wraz z przyjacielem z „Klasy Rysunkowej”, Józefem Pankiewiczem wyjechał do Petersburga by kontynuować naukę w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Jedynym, zachowanym jego dziełem powstałym podczas pobytu w Petersburgu jest Portret mężczyzny, znajdujący się w zbiorach Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku.

Fot.1 (1)

Władysław Podkowiński, Portret mężczyzny, Petersburg 1885 r., papier, węgiel, 48 x 42 cm, wł. Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku

„Włocławski” portret Podkowińskiego jest świadectwem wielkich umiejętności i wrażliwości estetycznej 19. letniego artysty. To wnikliwe studium portretowe imponuje intuicyjnym i swobodnym realizmem oraz perfekcją w operowaniu światłocieniem.

Na początku 1889 r. W. Podkowiński i J. Pankiewicz wyruszyli w podróż do Paryża. Zanim dotarli do stolicy sztuki, W. Podkowiński naszkicował Portret wieśniaka z Gołaszewa, znajdujący się obecnie w kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie.

Muzeum Narodowe w Warszawie ;;;fot.

Władysław Podkowiński, Portret wieśniaka z Gołaszewa, Gołaszewo, pocz. 1889 r., tusz, pióro, papier, 29,3 x 23,8 cm, wł. Muzeum Narodowe w Warszawie

Portret wieśniaka z Gołaszewa to szkic z natury, który prawdopodobnie został wykonany w trakcie podróży do Paryża koleją warszawsko-bydgoską z przystankiem w Kowalu (Gołaszewie). Biorąc pod uwagę, że regulaminowy postój pociągu na tej stacji wynosił 2 minuty, bardziej prawdopodobne jest, że rysunek powstał w pociągu, który trasę Kowal – Włocławek pokonywał wówczas w czasie 25 minut.

Podróż W. Podkowińskiego i J. Pankiewicza do Paryża odmieniła ich sposób tworzenia i przyczyniła się do zaszczepienia osiągnięć francuskiego impresjonizmu na polskim gruncie. O ile droga twórcza tego drugiego była jeszcze długa i wielokrotnie prowadziła przez Paryż, to W. Podkowiński zmarł w wieku 29 lat, rok po namalowaniu swojego najbardziej znanego działa – Szału uniesień.

Muzeum Narodowe w Krakowie; www.zbiory.mnk.pl ;MNK II-b-887;;fot. Pawe³ Czernicki

Władysław Podkowiński, Szał (Szał uniesień), Warszawa 1894 r., ol.pł. 310 x 275 cm, wł. Muzeum Narodowe w Krakowie

Portret Mężczyzny (nr inw. MK-4041/1118-s) został zakupiony do zbiorów Muzeum Ziemi Kujawskiej w warszawskiej Desie w 1968 r. za kwotę 15 500 zł. Portret wieśniaka z Gołaszewa (nr inw. Rys.Pol.1664 MNW ) pochodzi z dawnych zbiorów Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, do których został przekazany przed 1907 r. przez Stanisława Chełchowskiego.

Piotr Nowakowski