Olszynka

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Pobudka (Olszynka Grochowska)


gdzie: Gmach Główny, kiedy:

Olszynka Grochowska to jeden z największych obrazów w zbiorach włocławskiego muzeum. Został on namalowany farbami olejnymi na płótnie o wymiarach 138 x 277 cm. Autorem dzieła jest Jan Rosen (1854-1936) jeden z najwybitniejszych polskich malarzy batalistycznych i portrecistów. Obraz powstał w czasie pobytu artysty w Rzymie w 1883 r. W roku następnym został zaprezentowany na wystawie w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Prawdopodobnie wtedy został zakupiony przez Leopolda Juliana Kronenberga. Do II wojny światowej obraz znajdował się w pałacu Kronenbergów w Brzeziu k. Włocławka. [PN]

Sam obraz, w bardzo wysokiej rozdzielczości, zobaczycie tu: „Olszynka Grochowska”

Prezentacja powstała na potrzeby dokumentacji w Pracowni Digitalizacji i Reprografii Muzeum. 

MK 476 154 Smin

Na obrazie Jana Rosena są przedstawieni żołnierze 3. Pułku Ułanów armii Królestwa Polskiego. Regiment został sformowany w 1815 r. i składał się z 4 szwadronów tworzących dwa dywizjony oraz szwadronu rezerwowego. Do wybuchu powstania 1830-1831 pułk wchodził w skład Dywizji Ułanów – stacjonował na terenie województwa podlaskiego (dowództwo pułku i 1. szwadron – Międzyrzecz, 2. szwadron – Biała, 3. szwadron – Łomazy, 4. szwadron – Terespol, szwadron rezerwowy – Mordy). W okresie powstania listopadowego pułk brał udział w 23 bitwach i potyczkach, m.in. pod Węgrowem (8 II), Liwem (11 II), Stoczkiem (14 II), Dobrem (17 II), Nową Wsią (19 II), Grochowem (24 II), Wawrem (31 III), Boremlem (19 IV) oraz Ostrołęką (26 V). Za walki w powstaniu żołnierzom pułku nadano 32 krzyże Virtuti Militari. Dowódcami 3. Pułku Ułanów byli: płk Karol Madaliński (1815), płk Wincenty Szeptycki (1817), płk Michał Korytowski (1818–1 II 1831), ppłk Ludwik Chmielewski (1 II–8 IV 1831), ppłk Karol Pawłowski oraz ppłk Marcin Ziółkiewicz. Ponieważ przedstawiona na obrazie scena prawdopodobnie dotyczy udziału pułku w bitwie pod Grochowem (25 II 1831), to należy przytoczyć kilka faktów z działań pułku w tej największej batalii powstania listopadowego. W bitwie pod Grochowem 3. Pułk Ułanów wchodził w skład 2. Korpusu Jazdy gen. Tomasza Łubieńskiego (Brygady Jazdy płk Kazimierza Skarżyńskiego z 3. Dywizji Jazdy gen. Zygmunta Stryjeńskiego). Na krótko przed rozpoczęciem bitwy pułk liczył 28 oficerów, 617 podoficerów i szeregowców, 90 koni oficerskich oraz 617 koni skarbowych. Przed rozpoczęciem starcia 3. Pułk Ułanów – wraz z pozostałymi oddziałami korpusu jazdy – został ustawiony w tyle za 3. Dywizją Piechoty i przez większą część bitwy był tylko świadkiem toczących się działań. Po godzinie 15.00 do ataku ruszyła rosyjska kawaleria. Wśród jej oddziałów znajdował się Małorosyjski Pułk Kirasjerów Księcia Alberta Pruskiego (z 3. Dywizji Kirasjerów). Szarżujący Rosjanie znaleźli się na tyłach szyku polskiego, co groziło niebezpieczeństwem wybuchu paniki. Wówczas do kontrszarży ruszyły 2. i 5. Pułk Ułanów, a wraz z 4. i 3. Pułk Ułanów. Zwłaszcza I Dywizjon 3. Pułku (1. i 2. szwadron) wykazał się sprawnością w boju. Wyszedł na flankę kirasjerów księcia Alberta i odciął im drogę odwrotu. Zacięta i bezpardonowa walka spowodowała wielkie straty i rozbicie rosyjskiego oddziału.

Fot2 Fot3 Fot4

Na obrazie widzimy grupę około 50 kawalerzystów, żołnierzy 3. Pułku Ułanów, wsiadających na konie po usłyszeniu sygnału wygrywanego przez trębacza. Z prawej strony widoczny nadjeżdżający oficer sztabowy (adiutant wyższego dowódcy), prawdopodobnie z nowym rozkazem. Z lewej strony oficer wydaje komendę ruchem szabli – podwładny za nim salutuje przed wykonaniem otrzymanego rozkazu. Wszyscy kawalerzyści 3. Pułku ubrani są w mundury przewidziane regulaminem dla tej formacji. Czapki ułańskie, zdecydowanie smuklejsze od poprzednich z epoki Księstwa Warszawskiego, noszą w górnej części barwę pułku – kolor żółty oraz przypięty biały pompon. Z przodu czapek widać metalowe orły osadzone na tarczach amazonek. Z prawego rogu czapek zwisały długie etyszkiety – przypięte do ramienia kurtki lub okolic szyi zapobiegały zgubieniu nakrycia głowy podczas szarży. Kurtki dwurzędowe, koloru granatowego – wyłogi, wypustki i kołnierze w barwie pułkowej – żółtej. Przez lewe ramiona żołnierzy przewieszone białe bandoliery, na których skórzane ładownice. U niektórych ułanów widoczne są szable rosyjskie kawaleryjskie wz. 1826, powszechnie stosowane przez polskie formacje kawaleryjskie w powstaniu listopadowym. Żołnierze posiadają także lance z proporczykami w barwie pułku. Stanowiły one podstawowy i niezwykle groźny typ uzbrojenia ułanów, rozsławiony przez Polaków jeszcze w epoce napoleońskiej. Większość żołnierzy posiada konie o umaszczeniu kasztanowatym, które były przypisane dla tego pułku. Trębacz – również zgodnie z regulaminem – siedzi na koniu o umaszczeniu gniado-srokatym.

[TW]