Sk

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Madonna Skępska


gdzie: Muzeum Etnograficzne, kiedy:

Fot.

Matka Boska Skępska, twórca nieznany, pochodząca z Czerniewic, datowana na 1900 rok.

W kolekcji zabytkowej rzeźby ludowej blisko 100 pozycji to przedstawienia Matki Boskiej Skępskiej. Zdecydowana ich większość to dzieła anonimowych twórców działających od końca XVIII do pierwszej połowy XX wieku. Ludowe wyobrażenia Madonn Skępskich to figury naśladujące cudowny wizerunek Maryi znajdujący się w kościele przy klasztorze Ojców Bernardynów w Skępem na ziemi dobrzyńskiej. Umieszczona tu od końca XV wieku gotycka rzeźba Marii Służebnicy Świątyni Pana, słynąca łaskami, została uroczyście koronowana w 1755 roku, w czasach I Rzeczypospolitej. Odtąd młodziutka Maria z gotyckiego wizerunku spoglądała na wiernych w nowej koronacyjnej odsłonie, jej głowę zdobiła korona kabłąkowa, a figurę przysłaniał sztywny płaszcz dekorowany roślinną barokową wicią. Całą postać umieszczono na półksiężycu, w którego krawędzi widnieje profil ludzkiej twarzy – symbolizującej szatana. Taki koronacyjny wizerunek Maryi, która dla pielgrzymujących wiernych stała się dostojną Królową Nieba zwaną czule Matuchną, trwał nieprzerwanie 200 lat i inspirował artystów, zarówno tych ludowych, których określa się z Bożej łaski, jak też cechowych, dobrze obeznanych z tajnikami snycerskiego rzemiosła. Skępe stało się nie tylko duchowym ośrodkiem regionu, lecz miejscem kulturotwórczym. Ogromna ilość zgromadzonych w polskich zbiorach muzealnych drewnianych figurek Madonn Skępskich świadczy o niesłychanej sile oddziaływania sanktuarium, do którego na odpusty, na rocznice koronacji w Zesłanie Ducha Świętego – Zielone Świątki i uroczystość Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – Matka Boska Siewna, przybywali wierni nie tylko z ziemi dobrzyńskiej, lecz z rozległych terenów historycznego Mazowsza i Kujaw. Prawdziwa eksplozja twórczych zmagań miała miejsce po nieudanym powstańczym zrywie 1863 roku. W ramach popowstaniowych represji klasztor skępski uległ kasacie, a tym samym całkowicie ustal ruch pielgrzymkowy, co dla wiernych było poważnym ciosem. Dodatkowo ukaz carski zabraniał stawiania krzyży poza murami cmentarzy, więc w ich miejsce wystawiano kapliczki, w których umieszczano Skępskie Madonny. Rzeźby zwane potocznie „osóbkami” zdobiły domowe ołtarzyki, przed którymi rodzina odmawiała codzienne modlitwy. Maryja w skępskim wizerunku stała sie symbolem walki o katolicką wiarę i polskość oraz rozpoznawalną ikoną rzeźby ludowej w regionie. By sprostać ogromnemu zapotrzebowaniu społecznemu na figury, wielu nieobeznanych z pracą w drewnie chwytało za nożyk , czy dłuto. Sądząc po zachowanych rzeźbach, ich zmagania były swoistą modlitwą w drewnie, próbą przezwyciężenia własnych słabości. Niektórzy wypracowali własny indywidualny styl, powielając określony wzorzec Madonny. W wyodrębnionych warsztatach są przedstawienia bardzo schematyczne, by rzec nieporadne w operowaniu środkami artystycznego wyrazu, ale nawet po latach oddziałują na widza swoją niepowtarzalną aurą. Nie brakuje też rzeźb zdradzających dobry rzemieślniczy warsztat snycerski. Madonna stoi wówczas w hieratycznej pozie na półksiężycu, w modlitewnym skupieniu, a jej szaty zdobi starannie wypracowana symetrycznie zakomponowana reliefowa wić roślinna.

Przykładem rzeźby zdradzającej dobre umiejętności snycerskie jest przedstawiona na fotografii figura nieznanego twórcy, pochodząca z Czerniewic, datowana na 1900 rok.

[KP]