Ter

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Kołatki i terkotki


gdzie: Muzeum Etnograficzne, kiedy:

Wielki Czwartek to dzień, w którym w kościelne katolickim milkną dzwony. Rozpoczyna się Triduum Paschalne. Liturgia katolicka nakazuje zastąpienie dzwonów drewnianymi kołatkami.

13.fot.1

Znajdowało to swoje odzwierciedlenie w kujawskiej tradycji. W tym czasie chłopcy zwyczajowo chodzili po wsiach i miasteczkach hałasując kołatkami i terkotkami. Jak wiele zachowań tradycyjnych, postrzeganych współcześnie dość powierzchownie – także hałasowanie miało swój wymiar magiczny. Terkotanie i stukanie generowało dźwięki spełniające funkcję apotropeiczną a więc odstraszającą złe moce. Wynikało to z głębszego przeżywania sfery duchowej okresu świąt wielkanocnych, gdy intensywnie ścierają się siły dobra i zła. Odstraszanie złych mocy miało więc wspomóc Zbawiciela w Jego zmaganiach.

Terkotki i kołatki to instrumenty ludowe, spotykane w różnych odmianach nie tylko w naszym kraju ale w zasadzie we wszystkich rejonach świata. Należą do grupy idiofonów – instrumentów w których źródłem dźwięku jest sprężysty element drgający. Kołatki występują w wielu odmianach. Ich wspólną cechą jest obecność ruchomego młoteczka (jednego lub kilku), poruszanego podczas potrząsania. Podobne zróżnicowanie zauważalne jest w przypadku terkotek, gdzie dźwięk powstaje za sprawą elastycznej deseczki zachodzącej na kółko zębate. Najpopularniejsze były terkotki ręczne, w których dźwięk wydobywany jest przez ruch obrotowy wokół osi uchwytu. Popularne były też terkotki w formie taczki, gdzie oś z kołem zębatym poruszana jest przez kółeczko (jak w taczce) – na Kujawach nazywano je „taradajkami” lub „świniami” ze względu na charakterystyczny dźwięk. Jak brzmiał? Posłuchać można tutaj:

http://ludowe.instrumenty.edu.pl/pl/instruments/show/instrument/4705

Warto wspomnieć, że w kulturze ludowej terkotki i kołatki były instrumentami wielofunkcyjnymi, używanymi nie tylko w obrzędach, muzyce ale także w codziennej pracy chociażby przez pasterzy, którzy za ich pomocą naganiali zwierzęta. Dawniej w miastach używano też terkotek do ostrzegania o zagrożeniach.

[MK]