STEC

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Autoportret rozdarty Zbigniewa Steca (1950-2014)


gdzie: Zbiory Sztuki, kiedy:

Zbigniew Stec należy do najbardziej rozpoznawalnych i znanych malarzy włocławskich. Jest kojarzony przede wszystkim jako twórca obrazów surrealistycznych, rzadziej rysunków satyrycznych. Jego dzieła wielokrotnie stanowiły szatę graficzną publikacji, zwłaszcza tomików poezji. Namalował kilkaset obrazów wyróżniających się kolorem i głęboko przemyślaną tematyką. Droga twórcza Zbyszka Steca rozpoczęła się we wczesnym dzieciństwie. Pierwsze próby malarskie powstawały pod wpływem ojca, którego hobby było malowanie kopii obrazów dawnych mistrzów. W latach szkolnych słuchał wskazówek włocławskich twórców – Heleny Kuczyńskiej i Waldemara Dołęgowskiego. Zanim znalazł własną drogę i określił się jako surrealista, malował obrazy realistyczne, potem naśladował postimpresjonistów, fascynował go fowizm i hiperrealizm. W każdym z tych etapów malował autoportrety – pierwszy w wieku 11 lat, następne, w których ukazywał się w różnych stylach tworzył w latach 60. i 70.XX wieku.

1 (6)

Zbigniew Stec, Autoportret 1966 r. Własność prywatna, fot. A. Stec, wł. archiwum MZKiD

2 (5)

Zbigniew Stec, Autoportret 1971 r. Własność prywatna, fot. A. Stec, wł. archiwum MZKiD

Niemal wszystkie wizerunki własne Z. Steca (kilkanaście prac) znajdują się w zbiorach rodzinnych. Dwa spośród nich: Autoportret z 1976 r. i Autoportret rozdarty z 1977 r trafiły dzięki darom malarza w 1990 i 1991 r. do zbiorów Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. Pierwszy z nich to obraz malowany realistycznie z elementami postimpresjonizmu, drugi jest zagadkowy, zapowiada nurt surrealistyczny.

3 (5)

Zbigniew Stec, Autoportret, 1976 r., olej, tempera, płótno, 81×70 cm. Dar autora dla MZKiD w 1990 r.

4 (4)

Zbigniew Stec, Autoportret rozdarty, 1977 r., olej, tempera, płótno, 90×70 cm. Dar autora dla MZKiD w 1991 r.

Autoportret z 1976 r. ukazuje sylwetkę malarza w słonecznym świetle, w kraciastej koszuli i słomianym kapeluszu na tle błękitnego nieba z białymi chmurkami. Na Autoportrecie rozdartym sylwetka malarza jest także ukazana na tle nieba, ale zamiast twarzy ma dwa oddarte kawałki malarskiego płótna. Odgięty kawałek – puste odwrocie obrazu, odsłania zamiast twarzy fragment namalowanych niebios z chmurkami. Tak przysłoniętą fizjonomię malarza można odczytać jako symbol zmiany dotychczasowego sposobu malowania (realistycznego, postimpresjonistycznego) na rzecz surrealizmu. Obraz ma także wyraźnie odniesienie do twórczości czołowego surrealisty René Magritte’a (1898-1967), który dekadę wcześniej malował sylwetki z przysłoniętymi twarzami i w wielu pracach ukazywał niebo z małymi, charakterystycznymi, dość rytmicznie ułożonymi chmurkami. Najsłynniejszy z obrazów Magritte’a pt. Mężczyzna w meloniku z 1964 r. – znak rozpoznawczy jego twórczości, ukazuje postać w meloniku z gołębiem zamiast oblicza, a inne jego płótno z 1964 r. pt. Syn człowieczy przedstawia mężczyznę z zielonym jabłkiem zasłaniającym twarz.

5 (3)

Rene Magritte, Mężczyzna w meloniku, 1964 r., fragment. Własność prywatna, fot. Internet

6 (3)

Rene Magritte, Syn człowieczy, 1964 r., fragment. Własność prywatna, fot. Internet

Podobieństwo obrazu Z. Steca do płócien Magritte’a nie jest powierzchowne. Włocławski artysta belgijskiego surrealistę, jak również innego prekursora tego kierunku – Giorgio de Chirico (1888-1978) zawsze wymieniał w gronie swych idoli. Młodzieńcza fascynacja nimi sprawiła, że w swych obrazach zaczął „prawdziwy”, realny świat uzupełniać o treści dodatkowe, które go zakłócają i każą odwoływać się do pojęć funkcjonujących poza realnością zmysłową, w sferze mentalnej, w wyobraźni. Na Autoportrecie rozdartym widzimy realną sylwetkę bardzo szczupłego mężczyzny trzymającego w uniesionej dłoni pędzel – atrybut malarza. Postać ubrana jest w białą koszulkę z czerwonymi i czarnymi akcentami – napisami Montreal, 1976 i rysunkami siatkarzy. Gdyby nie było fragmentu płótna zamiast twarzy, moglibyśmy stwierdzić, że malarz był kibicem sportowym, a swym ubiorem pragnął upamiętnić sukces polskiej, „złotej” drużyny siatkarzy na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu w 1976 r. Jednak znając jego biografię powinniśmy uznać ten wizerunek przede wszystkim za przejaw wielu twórczych rozterek. Obraz powstał w 1976 r. – po sukcesach wystaw Zbigniewa Steca we Włocławku, Toruniu i Bydgoszczy. Można przypuszczać, że jego autor czytał recenzje, słuchał opinii, sprawdzał, co w jego twórczości wzbudza zainteresowanie widzów. W tym czasie z wielką pasją doskonalił warsztat techniczny, ale też zastanawiał się, w jakim kierunku rozwijać swoje malarstwo. Widać to także w kolejnych autoportretach stworzonych w 1977 r. – na jednym z płócien wniknął w obraz, a zamiast twarzy ukazał fragment czarno-białej fotografii ustawionej przed jego zdobną ramą. Na innym płótnie własną twarz podzielił na części wystające z szuflad komody. Powstały w 1976 r. obraz o wymownym tytule Autoportret rozdarty można zatem uznać za dzieło przełomowe, symbol jego rozterek i twórczej przemiany, wyboru surrealizmu, któremu pozostał wierny do końca życia.

7 (1)

Zbigniew Stec, Autoportret, 1977 r. Własność prywatna, fot. A. Stec, wł. archiwum MZKiD

8 (1)

Zbigniew Stec, Autoportret, 1977 r. Własność prywatna, fot. A. Stec, wł. archiwum MZKiD

Zbigniew Stec urodził się 20.01.1952 r. we Włocławku. W dzieciństwie uczęszczał do Ogniska Plastycznego przy Muzeum Kujawski, po ukończeniu liceum, próbował dostać się do PWSSP w Poznaniu. Ze względu na chorobę, studiów nie podjął i samodzielnie kształcił swe umiejętności malarskie. W 1974 r. zadebiutował we włocławskim klubie Krokus w wystawie indywidualnej zorganizowanej przez Muzeum Kujawskie. W 1975 r. miał pierwszą wystawę malarstwa w Toruniu. Od 1978 r. należał do Związku Polskich Artystów Plastyków (z rekomendacji Andrzeja Ściepuro i malarza Tadeusza Brzozowskiego).

9 (1)

Zbigniew Stec w pracowni na tle swojego autoportretu, l. 80. XX w. Fot. J. Sieraczkiewicz, wł. archiwum MZKiD

Z. Stec miał ponad 50 wystaw indywidualnych, uczestniczył w licznych ekspozycjach zbiorowych, w tym ogólnopolskich o najwyższej randze np. Tumult Toruński, Każdemu czasowi jego sztuka – Arsenał 88 czy Polscy surrealiści. Brał udział w wystawach za granicą – indywidualnych (Białoruś, Dania, Francja) oraz zbiorowych m.in. Biennale młodych ekspresjonistów w Paryżu czy Sport w sztukach pięknych w Barcelonie. Był kilkakrotnie stypendystą Ministerstwa Kultury i Sztuki, Wojewody Włocławskiego, a w 1991 r. prestiżowej, nowojorskiej fundacji Pollock – Krasner. Otrzymał wiele nagród i wyróżnień w konkursach plastycznych – najczęściej we Włocławskich Impresjach i Dzieło roku w Toruniu. Uhonorowany za osiągnięcia artystyczne m.in. nagrodą Pegaza (1995 r.), nagrodą Prezydenta Włocławka (1999 r.), był nominowany do tytułu Międzynarodowy Człowiek Roku przez Centrum Biograficzne w Cambridge (1992/93). Zmarł 10. 05. 2014 r. we Włocławku.

Krystyna Kotula

Obraz Autoportret rozdarty do 6 czerwca 2021 r. można oglądać na wystawie „W pracowni artystów” w gmachu Zbiorów Sztuki przy ul. Zamczej 10/12

10

Fragment wystawy czasowej „W pracowni artystów” – Zbiory Sztuki