PYTANIE11A

KONKURS „ZNANI WŁOCŁAWIANIE” – PYTANIE NR 11


gdzie: Muzeum Historii Włocławka, kiedy:

Gratulujemy Panu Robertowi, który wiedział, że pytanie dotyczyło Józefa Chwiećkowskiego (1821–1880), doktora medycyny, uczestnika powstania 1863 r., filantropa.

Fot. 1

Urodził się w 1821 r. we wsi Przesławka koło Białegostoku, w rodzinie Pawła i Ewy. Gimnazjum ukończył w 1842 r. w rodzinnym mieście, po czym rozpoczął studia medyczne na wydziale lekarskim w Moskwie. Po ich ukończeniu i uzyskaniu dyplomu w 1847 r. otrzymał posadę lekarza powiatowego w Radomyślu (gubernia siedlecka), a następnie w Lipowcu (gubernia kijowska), gdzie pracował do 1859 r. Rok później wyjechał do Europy Zachodniej na roczne staże kliniczne w celu uzupełnienia wykształcenia i poznania nowych osiągnięć medycyny.
W 1861 r. powrócił do Białegostoku i rozpoczął prywatną praktykę lekarską. Za udział w powstaniu styczniowym został w 1863 r. zesłany przez władze carskie na cztery lata do Tomska na Syberii. Zajmował się tam badaniami związanymi z naukami przyrodniczymi — interesował się również filozofią, skłaniał się ku poglądom materialistycznym.
Po powrocie z zesłania w 1867 r. zamieszkał w Tykocinie, gdzie wykonywał wyuczony zawód. Około 1870 r. wraz ze swoim bratem Martynianem — emerytowanym księdzem, zamieszkał we Włocławku. Jego przeprowadzka związana była z prowadzoną wtedy przez Izabelę Zbiegniewską akcją pomocy byłym powstańcom styczniowym i ich rodzinom, represjonowanym przez władze rosyjskie. W ich przypadku pomoc finansowa nie była potrzebna, ponieważ byli materialnie zabezpieczeni.
Po przyjeździe do Włocławka J. Chwiećkowski zaprzyjaźnił się z I. Zbiegniewską, stając się jedną z ważniejszych postaci z kręgu jej bliskich znajomych. Prowadził również praktykę lekarską, niosąc pomoc medyczną mieszkańcom miasta. Asystował podczas operacji chirurgicznych dr. Mieczysławowi Gruellowi w Szpitalu św. Antoniego przy ul. Toruńskiej (obecnie Prymasa S. Wyszyńskiego). Otaczał bezpłatną opieką lekarską I. Zbiegniewską oraz jej uczennice.
Często wyjeżdżał do stolicy na spotkania Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, w którym czynnie uczestniczył. Z tych podróży przywoził dla I. Zbiegniewskiej i jej znajomych nowości wydawnicze oraz książki czytane przez ówczesną elitę intelektualną. Był bywalcem czwartkowych spotkań organizowanych w domu inicjatorki życia społecznego i kulturalnego w mieście oraz miał duży wpływ na kształtowanie jej poglądów.
Podczas pobytu we Włocławku pisał teksty związane z nowymi pozytywistycznymi prądami, szczególnie dotyczące wyznawanej przez niego teorii filozofii materialistycznej. Był autorem nieopublikowanego tłumaczenia na język polski dzieła Angelo Secchiego L’unite de force. W 1870 r. ogłosił drukiem na łamach „Gazety Polskiej”, postępowy jak na owe czasy, artykuł o emancypacji kobiet. W kwestiach narodowościowych reprezentował poglądy kosmopolityczne. Uważał się za obywatela świata, dla którego przynależność narodowa powinna być wyborem. W 1874 r. inspirowany filozofią Georga Hegla i Karola Darwina napisał traktat O uwagach dotyczących dzisiejszego stanowiska pozytywizmu, który uważany był przez I. Zbiegniewską za przewodnik pozytywistyczny. Mimo dobrych recenzji lwowskiego i krakowskiego środowiska pozytywistycznego nie udało się go wydać ze względu na radykalizm zawartych w nim tez.
Przypuszczalnie jeszcze przed przeprowadzką do Włocławka zaczął tworzyć dzieło omawiające całokształt ówczesnej wiedzy przyrodniczej, któremu nadał tytuł Siła i materia, czyli stopniowy rozwój pojęć o tych przedmiotach. Mimo licznych wątpliwości, co do kontrowersyjnych poglądów autora, obszerne dwutomowe dzieło wydane zostało w Warszawie, w drukarni „Gazety Lekarskiej” w 1877 r. Przed jego ukazaniem, w dniu 17 listopada 1876 r. zmarł jego brat cierpiący na chorobę umysłową. J. Chwiećkowski odziedziczył po nim majątek wynoszący około 60 tys. rubli, który przekazał Towarzystwu Lekarskiemu Warszawskiemu z przeznaczeniem na cele dobroczynne i naukowe. Najprawdopodobniej w pierwszej połowie 1877 r. wyjechał na stałe do Warszawy. Latem 1880 r. z powodów zdrowotnych przeniósł się do Merano, włoskiego uzdrowiska w Alpach, gdzie zmarł 30 grudnia 1880 r.
W 1904 r. wyżej wymienione towarzystwo postanowiło ufundować we Włocławku tablicę poświęconą dr. Józefowi Chwiećkowskiemu. Pracę nad powstaniem tablicy powierzono I. Zbiegniewskiej, za jej namową projekt wykonał Ludwik Bouchard. Tablicę, dzięki uporowi Zbiegniewskiej, wmurowano 13 sierpnia 1904 r. w zachodnią ścianę kaplicy pw. św. Teresy, znajdującej się w nawie północnej katedry. Jednak w 1914 r. prałat Stanisław Chodyński po zapoznaniu się z antykościelnymi poglądami autora Siły i materii… rozpoczął starania o usunięcie tablicy z murów katedry. Sprawa przycichła w czasie I wojny światowej. Tablicę usunięto najprawdopodobniej pomiędzy 1933 a 1937 r. W kolejnych latach przechowywana była w kościele klasztornym oo. franciszkanów-reformatów, jak również w katedrze. Po wojnie, przez długie lata toczyły się rozmowy na temat przekazania jej do zbiorów Muzeum Ziemi Kujawskiej. W efekcie nastąpiło to dopiero w latach 80. XX w. i obecnie jest prezentowana na ekspozycji stałej Muzeum Historii Włocławka przy ul. Szpichlernej 19. Poza tablicą w zbiorach włocławskiego muzeum zachowały się dwie pamiątki po J. Chwiećkowskim — fotografia portretowa doktora znajdująca się w albumie fotograficznym należącym do I. Zbiegniewskiej, wykonana najprawdopodobniej w Tomsku pomiędzy 1863 a 1867 r. oraz bilet wizytowy J. Chwiećkowskiego z napisanymi ręcznie życzeniami dla pierwszej żony Ludwika Boucharda, Ludwiki.

Fot. 2 Fot. 3 Fot. 4

Na podstawie:
T. Rejmanowski, T. Wąsik, Chwiećkowski Józef (1821–1880), doktor medycyny, uczestnik powstania 1863 r., filantrop, [w:] Włocławski Słownik Biograficzny, pod red. St. Kunikowskiego, t. V, Włocławek 2005, s. 24–28.
T. Wąsik, Doktor Józef Chwiećkowski (1821–1880). Nieznana postać z kręgu Izabeli Zbiegniewskiej, „Rocznik Muzealny”, t. XII, Włocławek 2008, s. 189–200.

Podpisy pod fotografiami:
Fot. 1 Józef Chwiećkowski, fotografia portretowa znajdująca się w albumie fotograficznym należącym do Izabeli Zbiegniewskiej, wykonana najprawdopodobniej w Tomsku pomiędzy 1863 a 1867 r.
Zbiory Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku

Fot. 2 Tablica epitafijna dr. Józefa Chwiećkowskiego, wykonana we Włocławku w 1904 r. wg projektu Ludwika Boucharda z wierszem autorstwa Izabeli Zbiegniewskiej.
Zbiory Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku

Fot. 3–4 Bilet wizytowy J. Chwiećkowskiego z napisanymi ręcznie życzeniami dla pierwszej żony Ludwika Boucharda, Ludwiki.
Zbiory Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku

PYTANIE 11

Pytanie11

Kogo wizerunek został pokazany na kolejnym zdjęciu? Jeśli znacie odpowiedź na pytanie, to jak najszybciej wysyłajcie wyjaśnienie zagadki na adres e-mailowy konkursmzkid@gmail.com. Każda pierwsza prawidłowa odpowiedź zostanie nagrodzona upominkiem ufundowanym przez Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. Osoba, która poprawnie odpowie na największą liczbę pytań otrzyma nagrodę główną — limitowaną grę planszową WŁOCŁAWSCY MILIONERZY, przygotowaną przez Fundację „Ładowarka”.

Beata Wąsik