Gloger

ZYGMUNTOWI GLOGEROWI W 175 ROCZNICĘ URODZIN I 110 ŚMIERCI


gdzie: Muzeum Etnograficzne, kiedy: 15.08.2020
Z.Gloger

Zygmunt Gloger (3.11.1845–15.08.1910)
Etnograf, folklorysta, historyk kultury staropolskiej

Zygmunt Gloger urodził się 3 listopada 1845 r. w Kamionce na Podlasiu. Rodzicami byli Jan i Michalina z Woynów. Przez 22 lata dzierżawili niewielkie gospodarstwo we wsi Zambrzyce-Króle, dopiero w 1859 r. nabyli na własność majątek Jeżewo (obecnie gm. Tykocin, pow. białostocki). Rok wcześniej, syn Zygmunt rozpoczął naukę w elitarnej szkole w Warszawie. Był to Prywatny Wyższy Naukowy Zakład Jana Nepomucena Leszczyńskiego. Tu spędził 4 lata, następne 3, w Szkole Głównej. Od 1868 r. kontynuował edukację na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Studiował historię i archeologię. Po 4 latach, w 1872 r. wrócił w rodzinne strony do Jeżewa. Od tej pory, oprócz pracy związanej z własnym gospodarstwem, zajmował się naukowym gromadzeniem wszelkich materiałów dotyczących ludoznawstwa, archeologii, krajoznawstwa. Spisywał gwarę, pieśni, zabobony, zabawy, przysłowia. Opisywał budownictwo, zwyczaje i obrzędy oraz opracowywał zebrane wiadomości i dużo pisał. Publikował mniejsze i większe artykuły w wielu czasopismach i gazetach, których często był współpracownikiem. Prowadził bogatą korespondencję. Interesował się każdym tematem związanym z naszymi ziemiami. Poruszył w swoim pisarstwie zagadnienia związane z gospodarowaniem, ogrodnictwem, hodowlą, rybołówstwem, sprawami społecznymi, oświatą ludu i wielu innymi. Bliskie jego upodobaniom były nie tylko wątki dotyczące stanu chłopskiego, ale także zaścianków i małych dworków szlacheckich. Uważał bowiem, że wszystkie warstwy narodu mają wspólne pochodzenie, a od czasów szkolnych, przez całe życie, był zdecydowanym zwolennikiem demokracji.
W 1883 r. ożenił się z Aleksandrą Bonawenturą Jelską (1860–1899), córką Aleksandra Jelskiego, przyjaciela, etnografa i badacza starożytności. Z tego związku urodziło się dwoje dzieci, Joanna Michalina (1883 r.) i Stanisław Marian (1887 r.). Po śmierci żony i niedługo później matki (1905 r.) Zygmunt Gloger podjął decyzję o wyjeździe z rodzinnej miejscowości i na stałe przeniósł się do Warszawy. Oddał się wytężonej pracy i pisarstwu. W 1907 r. ożenił się ponownie z Kazimierą Wilczyńską (wdową po adwokacie).
Zygmunt Gloger był nie tylko historykiem i folklorystą, ale także wielkim miłośnikiem krajoznawstwa. Już w młodości starał się chronić od zaprzepaszczenia to, co polskie. Nie ustawał w tych działaniach do końca życia. Dzięki niemu i innym pasjonatom, w 1906 r. powstało w Warszawie Towarzystwo Krajoznawcze, którego pierwszym prezesem był Z. Gloger.
Zmarł w Warszawie, 15 sierpnia 1910 r. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Z. Glogera pozostawił wielką spuściznę swojej ciężkiej pracy. Zgodnie z jego wolą, po śmierci, zbiory zostały przekazane wielu instytucjom, m.in. Polskiemu Towarzystwu Krajoznawczemu, Towarzystwu Etnograficznemu, Towarzystwu Bibliotek Publicznych w Warszawie, Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie.

[DK]

PRACE ZYGMUNTA GLOGERA

Dorobek twórczy Z. Glogera jest ogromny. Pierwszą pracę wydał w 1863 r., następne zaczęły wychodzić od 1867 r. aż do śmierci w 1910 r. Co roku ukazywało się ich od kilku do kilkudziesięciu. Były to mniejsze lub większe artykuły i broszurki, wydawane w różnych czasopismach: „Roczniki Akademii Krakowskiej”, „Biblioteka Warszawska”, „Kłosy”, „Wisła”, „Kurier Warszawski”, „Ziemia”, „Gazeta Warszawska”, „Tygodnik Ilustrowany”.

Cała spuścizna Z. Glogera została podzielona na dziewięć kategorii:
1. dzieła i broszury wydane osobno,
2. artykuły treści historycznej,
3. artykuły treści archeologicznej,
4. artykuły treści etnograficznej,
5. artykuły treści społecznej i ekonomicznej,
6. opisy podróży i wycieczek po kraju,
7. życiorysy,
8. recenzje,
9. korespondencje.
Bibliografię pism Zygmunta Glogera opracował Stefan Demby. Znajduje się w wydawnictwie: Zygmunt Gloger — badacz przeszłości ziemi ojczystej, Warszawa 1978.

Ważniejsze prace:
Pieśni ludu, zebrał Zygmunt Gloger w latach 1861–1891, Kraków 1892.
Skarbiec strzechy naszej, Lwów 1894.
Księga rzeczy polskich, Kraków 1896.
Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków 1900.
Rok polski w życiu, tradycji i pieśni, Warszawa 1900.
Encyklopedia Staropolska Ilustrowana, T. I–IV, Warszawa, 1900–1903.
Dolinami rzek. Opisy podróż wzdłuż Niemna, Wisły, Bugu i Biebrzy, Warszawa 1903.
Budownictwo drzewne i wyroby z drewna w dawnej Polsce T. 1, Warszawa, 1907, T. 2, 1909