Portretdiewczynki

Obiekt tygodnia – „Portret dziewczynki” Stanisława Ignacego Witkiewicza


gdzie: Gmach Główny, kiedy:

Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku posiada jedną z największych w kraju kolekcji portretu polskiego. Zbiór ten obejmuje dzieła najwybitniejszych polskich malarzy z XIX i pocz. XX wieku. Wśród nich znajduje się obraz Witkacego, który trafił do zbiorów włocławskiego muzeum w 1998 roku, drogą zakupu w jednej z warszawskich galerii. Dzieło S.I. Witkiewicza można oglądać na wystawie stałej „Galerii Portretu Polskiego” w gmachu głównym muzeum przy ul. Słowackiego 1a.

Mk 4132 S

„Portret dziewczynki”, Stanisław Ignacy Witkiewicz, 1932 r., pastel, papier, 60 x 47,2 cm.

Dziewczynka uwieczniona na obrazie to najprawdopodobniej Krystyna, córka Stanisława Strzetelskiego, znanego w tamtym czasie dziennikarza, posła na sejm z ramienia Stronnictwa Narodowego w latach 1930–1934, mieszkającego w Warszawie. Portret przedstawia popiersie dziewczynki, siedzącej frontalnie za stołem. Ubrana jest w białą bluzkę i czerwoną kamizelkę. Lekko pofalowane ciemne włosy zakrywają uszy, a na czole układają się w prostą grzywkę. Jej ciemne, przenikliwe oczy patrzą wprost na widza. Przed dziewczynką pośrodku stołu znajduje się talerz o wrzecionowatym kształcie. Na nim widoczne owoce: jabłka, gruszki i winogrona – jest to typowy sztafaż towarzyszący większości portretów dziecięcych autorstwa Witkacego. Tło portretu wypełnia jakby aureola rysowana ostro łamaną czarną kreską oraz smugi jasnej, neonowej zieleni.

W latach 20. XX wieku Witkacy zrezygnował z malarstwa olejnego i zaczął na szeroką skalę tworzyć pastelowe portrety w ramach tzw. „Firmy portretowej S.I. Witkiewicz”. Owa „firma” zakładała tworzenie portretów w pięciu kategoriach: od całkowitego naturalizmu do czystej formy (A–E). Obraz znajdujący się w zbiorach MZKiD to portret w typie „B”, co potwierdza napis znajdujący się w lewym dolnym rogu: T.B. W regulaminie „firmy” napisano, że w tym typie portretu stosunek artysty do modela jest obiektywny, model przedstawiony jest ze swoimi charakterystycznymi cechami, lecz nieskarykaturowanymi, a panie mogą liczyć na „ładność” swoich przedstawień.
Znajdujące się w dolnej części obrazu oznaczenia odnoszą się do tego, jakie środki psychoaktywne zażywał Witkacy bezpośrednio przed lub w trakcie malowania. W przypadku tego portretu artysta nie był akurat w stanie innej świadomości: NΠ oznacza, że nie pił, a NP, że nie palił. Lecz na innych jego dziełach znaleźć można m.in.: cof. – pił kawę, pyfko, pywo – pił piwo, Co – zażywał kokainę. Wtedy jego portrety były bardziej karykaturalne, pojawiały się na nich fantastyczne stworzenia i niespotykana roślinność. „Firma portretowa S.I. Witkiewicz” przez pewien czas stanowiła dla artysty główne źródło utrzymania, choć on sam ubolewał, że największą popularnością cieszyły się te „normalne” portrety.

[J.K.]