kosciolwnetrze

NOWA EKSPOZYCJA STAŁA W SKANSENIE W KŁÓBCE


gdzie: Park etnograficzny, kiedy:

Kościół z Brzeźna w Kujawsko-Dobrzyńskim Parku Etnograficznym w Kłóbce

Świątynia pochodzi z Brzeźna na ziemi dobrzyńskiej (pow. lipnowski, woj. kujawsko-pomorskie) — w Kujawsko-Dobrzyńskim Parku Etnograficznym, odtworzona zgodnie z jej wyglądem w latach 1789–1914. W tym okresie pełniła funkcję tzw. kaplicy publicznej i podlegała parafii w Kikole.

Jest to kościół salowy, z niewyodrębnionym prezbiterium, orientowany. Ściany budynku o konstrukcji zrębowej, węgłowane w narożach na tzw. „rybi ogon”. W miejscu połączenia ścian nawy i prezbiterium znajdują się łątki. Kościół posiada jętkową więźbę dachową. Do jętek i dolnych części krokwi pobite deski tworzące sklepienie. Dach nawy i zakrystii dwuspadowy, a nad prezbiterium trójspadowy, kryty gontem. Kalenica, o zróżnicowanych poziomach, zaznacza podział na prezbiterium i nawę. W części tworzącej ściany prezbiterium fasadę zdobi profilowany gzyms podokapowy. Istotnym elementem zdobniczym, charakterystycznym dla drewnianej architektury barokowej jest wieżyczka sygnaturkowa z baniastym hełmem, kryta wiórem osikowym, zwieńczona metalowym krzyżem o trójlistnych ramionach. W wieżyczce znajduje się mały dzwon (sygnaturka), pochodzący prawdopodobnie jeszcze z kaplicy dworskiej, odlany w toruńskiej ludwisarni Fryderyka Becka w 1729 r., z plakietą przedstawiającą Matkę Boską z Dzieciątkiem w koronach (Matka Boska Częstochowska) oraz inskrypcją A FULGURE GRANDINE ET TEMPE STATE LIBERA NOS DOMINE (Od błyskawic, gradu i burzy. Wybaw nas Panie.)

Wejście do kościoła z portalowym nadprożem usytuowane jest w ścianie południowej. Drzwi deskowo-spongowe opierzane deseczkami w ozdobnym, romboidalnym układzie oraz detalami metalowymi. W ścianie północnej i południowej rozmieszczone są po dwa otwory okienne z wewnętrznymi kratami, z ozdobnymi zadziorami. Zachodni szczyt budynku oszalowany deskami ułożonymi w jodełkę. Do ściany północnej przylega niewielka zakrystia, z jedynym wejściem z nawy, otworem okiennym od strony północnej i drzwiami o konstrukcji, jak drzwi główne, przekryta dwuspadowym daszkiem jętkowym.

Wyposażenie wnętrza ekspozycji świątyni

Ekspozycja wnętrza świątyni na terenie skansenu, jego wyposażenie i wystrój obejmuje okres, gdy mszę odprawiano w rycie trydenckim, po łacinie, a kapłan, tak jak wierni, stał przodem do ołtarza. Msza „Trydencka” nazywana też Mszą św. Piusa V lub Mszą Świętą Wszechczasów obowiązywała w Kościele katolickim niezmiennie przez 400 lat. W 1570 r. papież Pius V wydaniem Bulli „Quo primum tempore” oraz Mszału Rzymskiego ujednolicił ryt kościoła łacińskiego i ustanowił Wieczny Kanon Mszy Świętej obowiązujący do czasu reform Soboru Watykańskiego II, który zwołany 25 XII 1961 r, zakończył swoje obrady w 1965 r. Po tym czasie we wnętrzach świątyń zachodziły zmiany (usuwano ołtarze boczne i ambony.), a liturgię sprawowano w językach narodowych.

 W aranżacji skansenowskiej ekspozycji muzealnej odwzorowano wygląd świątyni sprzed Soboru Watykańskiego II, dlatego w trzonie jego wyposażenia, poza ołtarzem głównym, znajduje się ołtarz boczny i ambona. Chronologia zgromadzonych na wystawie zabytków zamyka się w okresie od XVIII w. do ok. połowy XX stulecia.

Opis wnętrza

We wnętrzu empora (chór muzyczny) wsparta na czterech słupach. Pod sufitem szeroka faseta z malarskim fryzem zbudowanym z kartuszy o motywach maryjnych i chrystusowych. Na suficie, w tle kłębiastych obłoków, przedstawienie Maryi Niepokalanej. Na belce tęczowej krucyfiks barokowy.

Prezbiterium. Ołtarz główny barokowy z 1. poł. XVIII w. zbudowany z mensy w postaci skrzyni i nastawy architektonicznej jednoosiowej, jednokondygnacyjnej z drewna polichromowanego. W retabulum obraz tytularny Matki Bożej Częstochowskiej, z XIX w., malowany na płótnie w częstochowskim warsztacie — ma znamiona „ludowości”. Z obu stron jest flankowany pilastrem z kolumną na osi i ażurowymi uszakami z puttami. Zwieńczenie ażurowe z motywami liści akantu otacza tondo z obrazem olejnym św. Antoniego Padewskiego — orędownika pomocnego w odnajdywaniu zagubionych rzeczy, wyżej promienista gloria z napisem IHS. Na zasuwie XX-wieczny obraz na płótnie Najświętszego Serca Pana Jezusa. Na ołtarzu tabernakulum przysłonięte konopeum, tablice z kanonami ołtarzowymi oraz świeczniki cynowe z XVII w. i XVIII  w.

Na ścianie od strony zakrystii — dzwonek wejściowy oraz fotel — tron dla biskupa (z okazjonalną funkcją konfesjonału), na ścianie lampka wieczna. Z prawej strony ołtarza ustawiony stolik — kredencja z przygotowanymi utensyliami liturgicznymi (kielich z pateną ubrany w welon i nakryty bursą z korporałem, puszka na komunikanty, taca z ampułkami na wodę i wino). Znajduje się tutaj zamknięty mszał rzymski oraz inne przedmioty kościelne potrzebne do sprawowania liturgii (przybory do lavabo, pateny komunijne, dzwonek ministrancki). W pobliżu ustawiony duży, drewniany świecznik z paschałem. Pod ścianą stołek dla celebransa, a przed nim pulpit pełniący okazjonalnie funkcję klęcznika kapłańskiego do Adoracji Najświętszego Sakramentu.

Nawa. Od strony południowej ołtarz boczny klasycystyczny z 1794 r. zbudowany z mensy w postaci prostej skrzyni z kanelowanym olistwieniem (rekonstrukcja) i nastawy architektonicznej jednoosiowej, jednokondygnacyjnej z drewna polichromowanego. W retabulum barokowy krucyfiks z XVIII w. W ażurowym zwieńczeniu tondo z obrazem olejnym św. Walentego z XIX w. — orędownika, do którego zwracano się w chorobach nerwowych i epileptycznych. Wyżej Oko Opatrzności w złocistej promienistej glorii. Na ołtarzu świeczniki cynowe z XVII w.

Pod emporą konfesjonał z XIX w. i ławki dla wiernych.

Na ścianie przy wejściu do zakrystii zawieszona wczesnoklasycystyczna ambona (balkonowa) z drewna polichromowanego z baldachimem i wejściem po schodach. Ścianki kosza ozdobione płaskorzeźbionymi wieńcami laurowymi, ścięte narożniki festonami z liści dębowych. Korpus od dołu ograniczony szeregiem profili zakończonych podwieszoną szyszką. Baldachim w formie schodkowej. Nad drzwiami do zakrystii oleodruk z wyobrażeniem św. Józefa. W nawie ławki podwójne z oparciami i pojedyncze, w ławkach pod ścianą zamocowane sztandary i chorągwie procesyjne, pośrodku nawy blisko prezbiterium pojedynczy klęcznik dla wiernych

Zakrystia. Znajduje się tutaj komoda z szufladami na szaty kapłańskie, bieliznę kielichową i ołtarzową. Na komodzie ustawione są utensylia liturgiczne — monstrancja, kielichy, pateny, łódka na kadzidło oraz książki liturgiczne (np. „Rituale Romanum” — „Rytuał Rzymski” z 1927 r.) i o treściach religijnych. Na komodzie świecznik cynowy, krucyfiks składany używany przez  kapłana podczas ostatniego namaszczenia, a w pobliżu powieszona bursa wiatykowa. Nad komodą krucyfiks barokowy, a na sąsiedniej ścianie obraz z wyobrażeniem Matki Boskiej Częstochowskiej, tzw. „wysadzany” na blasze z poł. XIX w. Obok na krześle kociołek do wody święconej (aspersorium) z XIX w. oraz kropidło (aspergillum).  

W rogu kącik do lavabo — stolik z zestawem fajansowym do mycia rąk i półką ścienną na ręcznik. Na ścianie lewej wieszak z szatami liturgicznymi (albami, humerałami, kapami w trzech barwach: białej czerwonej i fioletowej) oraz powieszony z przodu ornat ze stułą i manipularzem — w kolorze zielonym, przygotowany dla kapłana na niedzielę zwykłą. Przy drzwiach klęcznik kapłański z powieszoną nad nim tablicą z modlitwami przed i po mszy świętej, obok krzyż procesyjny, kratki konfesjonału (ruchomy element tronu z prezbiterium) oraz gaśnik do świec. W zakrystii przechowuje się także chorągiew pogrzebową, formę do wypieku opłatków oraz zawieszony na haku trybularz (kadzielnicę).

Opis architektury kościoła – M. Kwiatkowski

Scenariusz wnętrza świątyni – K. Pawłowska

30 września 2017 r. uroczystego otwarcia kościoła dokonał Ksiądz Biskup Wiesław Alojzy Mering Ordynariusz Diecezji Włocławskiej.        

Projekt wnętrza zrealizowano dzięki dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach zadania pn. Konserwacja XVIII-wiecznych ołtarzy i ambony do wyposażenia kościoła z Brzeźna w Parku Etnograficznym w Kłóbce przyznanej z Programu Wspieranie działań muzealnych przy dofinansowaniu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

mkidn_01_cmyk herb150

 

Galeria Rozwiń Zwiń