Sm

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Oleodrukowa świętość. Niepokalane Serce Maryi


gdzie: Muzeum Etnograficzne, kiedy: 18.05.2020

K. Pawłowska Oleoderuk Serce Marii, Zb. MZKiD, Fot. M. Kwiatkowski
 

Serce Marii, oleodruk, wyk. nieznany, okres międzywojenny, poch. Kujawy

Spośród świętych wizerunków znajdujących się w zbiorach etnograficznych w reprezentatywnej ilości uwagę zwracają przedstawienia Serca Marii i Serca Jezusa. W przeszłości funkcjonowały one jako obiekty kultowe w domach wiernych w naszym regionie. Wieszane jako bliźniacze pary (pendant) świadczą o popularności tych przedstawień już od 2 połowy XIX wieku. Było to możliwe dzięki rozwojowi technik drukarskich umożliwiających produkcję wielonakładową, atrakcyjną dla szerokiego kręgu odbiorców (np. barwne oleodruki). Ikonografia obu tych wyobrażeń była ściśle związana z rozwojem kultu Serca Marii i Serca Jezusa, który w Kościele przebiegał własnymi drogami. W ikonografii Serca Maryi zdecydowanie przeważają przedstawienia, na których Maryja, w ujęciu do pasa, na wprost, ukazuje otwarte gorejące serce przebite mieczem, ozdobione różanym wieńcem i zwieńczone biała lilią. Niekiedy prawą dłonią wskazuje na serce, a w lewej dzieży białą lilię. W prezentowanym z okresu międzywojennego oleodruku Maryja ukazuje gorejące serce oplecione różanym wieńcem i zwieńczone białą lilią, a lewą dłonią delikatnie na nie wskazuje, prawą odchylając płaszcz. Warto przypomnieć, że kult Serca Maryi istniał w tradycji Kościoła od czasów wczesnochrześcijańskich, a w XII w. pojawiły się modlitwy do Serca Maryi, Matki Miłosierdzia, której „duszę przeniknął miecz” (stąd na obrazach serce przebite sztyletem). Wielkimi propagatorami nabożeństwa do Niepokalanego Serca Marii byli – żyjący na przełomie XVI/XVII w. Franciszek Salezy, który zakorzenił je w Kościele, a w XVII w. Jan Eudes, założyciel zakonu pod wezwaniem Serca Jezusa i Maryi (obecnie obaj św.). Na początku XVII w. pojawia się święto ku czci Serca NMP, obchodzone głównie przez bractwa maryjne we Francji. Pod koniec tegoż, i w następnym stuleciu, nabożeństwo do Najświętszego Serca Maryi zaczyna święcić triumf w innych krajach europejskich (Włochy, Belgia, Czechy), a także w Polsce (bractwo w Wilnie od 1717 r., w Warszawie u karmelitów w 1723 r.). Rozwój kultu skłonił papieża Piusa VII do zatwierdzenia święta Najświętszego Serca Maryi dla wszystkich zakonów i niektórych diecezji (1805). Natomiast papież Pius IX zaaprobował do niego teksty mszy świętej i oficjum brewiarza. W XIX rozwój nabożeństwa do Niepokalanego Serca Maryi, wiązano ścisłe z przywilejem Jej Niepokalanego Poczęcia, co potwierdzono dogmatem ogłoszonym w 1854 r. Kolejny etap rozwoju przypada na XX w. i wiąże się z objawieniami w Fatimie, w których Maryja zachęcała do praktykowania kultu Jej Serca. Od tego czasu pierwsze soboty miesiąca zaczęto poświęcać Niepokalanemu Sercu Maryi. W nawiązaniu do trzeciej tajemnicy fatimskiej, w 1942 r., papież Pius XII ogłosił całemu światu, że poświęcił rodzaj ludzki Niepokalanemu Sercu Maryi, a w 1944 r. zatwierdził święto Niepokalanego Serca Maryi dla całego Kościoła.

W Polsce zawierzenie całego narodu Niepokalanemu Sercu Maryi dokonał 8 września 1946 r. na Jasnej Górze Prymas Polski kardynał August Hlond w obecności Episkopatu i tysięcy wiernych.

Mimo, że święto Niepokalanego Serca Maryi ustanowiono w XX w., to interesujący jest fakt, że ikonografia wizerunku Serca Marii rozwijała się równolegle z obrazowaniem Serca Jezusa, którego święto w całym Kościele ustanowiono znacznie wcześniej, bo w 1856 r. Zatem w wierze i w wyobrażeniach wizerunkowych oba kulty zespoliły się stanowiąc uzupełniającą się tematycznie całość.

[KP]