Serce

#MuzeumWdomu – OBIEKT DNIA – Oleodrukowa świętość. Najświętsze Serce Pana Jezusa


gdzie: Muzeum Etnograficzne, kiedy: 19.06.2020
Fot.1 (3)

Serce Jezusa, oleodruk, wyk. nieznany, okres międzywojenny, poch. Włocławek

Obraz Najświętszego Serce Pana Jezusa stanowi parę z publikowanym wcześniej wizerunkiem Niepokalanego Serca Maryi. Obrazy te wieszano w domach wiernych jako uzupełniające się tematycznie pary (pendant). Ich ikonografia była ściśle związana z rozwojem kultu Serca Pana Jezusa i Serca Marii, który w kościele przebiegał różnymi drogami, lecz pomimo tego wykształcił podobny sposób symbolicznego przedstawiania wizerunków. Kult Serca Pana Jezusa istnieje w tradycji Kościoła od dawna, lecz dopiero w dobie nowożytnej, nastąpił jego prawdziwy rozwój. W Polsce, na długo przed objawieniami siostry Małgorzaty Marii Alacoque, propagatorem tego kultu był jezuita o. Kasper Drużbicki (1590–1662), który w dziele „Meta cordium” (Kalisz 1683), wyłożył główne jego zasady. Niestrudzona działalność polskiego jezuity w zakresie propagowania uroczystości ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa miała jednak znaczenie lokalne.

Dopiero pod wpływem objawień francuskiej mistyczki Małgorzaty Alacoque (1647–1690) z zakonu sióstr Nawiedzenia (wizytek), obserwuje się jego ożywienie. Siostra Małgorzata, późniejsza święta (beatyfikowana w 1864 r., kanonizowana w 1920 r.), już w początkowym okresie życia zakonnego doświadczała osobistych spotkań z Jezusem Chrystusem. Otrzymywała polecenia niesienia ludziom posłania o Jego Najświętszym Sercu. Te objawienia sprawiły, że w 1765 r., papież Klemens XIII, zezwolił na obchodzenie święta Serca Jezusowego w niektórych diecezjach i zakonach, a w 1856 r. papież Pius IX rozszerzył je na cały Kościół. Przełomowym wydarzeniem w popularyzacji pośród wiernych kultu Serca Pana Jezusa była decyzja papieża Leona XIII, który święto podniósł do rangi uroczystości kościelnej oraz z okazji obchodów Roku Jubileuszowego 1900 r. (przełom stuleci) poświęcił rodzaj ludzki Najświętszemu Sercu Jezusowemu. W 1928 r. papież Pius XI w encyklice Miserentissimus Redemptor wzywał wiernych do odnowienia aktu zadośćuczynienia Sercu Jezusowemu. Sto lat przed oficjalnym ustanowieniem święta, znany włoski malarz Pompeo Batoni w 1756 r. namalował wizerunek Najświętszego Serca Pana Jezusa do macierzystego kościoła zakonnego jezuitów Il Gesù w Rzymie.

Fot.2 (4)

Pompeo Batoni, wizerunek Najświętszego Serca Pana Jezusa w kościele jezuitów Il Gesù w Rzymie

Obraz Batoniego, z uwagi na ciekawą ikonografię, zaliczany jest do najważniejszych dzieł malarskich doby nowożytnej. Artysta zainspirowany bezpośrednio mistycznymi objawieniami Małgorzaty Alacoque stworzył wizerunek niezwykły, ukazujący Chrystusa w półpostaci, jako pięknego młodzieńca. Jego prawa dłoń, z widoczną raną po gwoździu, wskazuje na ułożone, na lewej dłoni „gorejące serce”, oplecione koroną cierniową i otoczone mistycznym światłem. Obraz miał bardzo mocny religijny przekaz. Chrystus „ukazujący swoje serce” w geście oddania, odczytano jako synonim Bożej miłości do ludzi — miłości doskonałej. W krótkim czasie graficzne odbitki tego przedstawienia spopularyzowane były poprzez druki samoistne lub ilustracje książkowe. Jednakże od 2. poł. XIX w., w kulturze popularnej, wizerunki Najświętszego Serca Pana Jezusa przedstawiano według kilku innych wzorów. Chrystus ukazany w półpostaci, z widocznymi na dłoniach ranami, wskazuje na „gorejące serce” widniejące na piersi, w tle jasnej glorii, oplecione koroną cierniową i zwieńczone krzyżem. Na publikowanym z okresu międzywojennego oleodruku Chrystus prawą dłonią błogosławi, a lewą wskazuje na serce. Na innych przedstawieniach obiema dłońmi wskazuje na „gorejące serce”. Znacznie rzadziej wyciąga ręce do przodu, w geście zachęcającym do szukania ratunku i łask w Jego miłosiernym sercu.

[KP]

Fot.3 (2)

Obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa na zasuwie ołtarza głównego w kościele w KDPE w Kłóbce.