Archeo3

#MuzeumWdomu z archeologią! – Penetracja warstw ziemi


gdzie: Muzeum Historii Włocławka, kiedy: 15.05.2021

Hej. To już trzecie Nasze spotkanie. Dziś poznacie warstwy ziemi oraz niektóre narzędzia pracy archeologa.

Pewnie zastanawialiście się, skąd archeolodzy wiedzą, gdzie należy kopać. W którym miejscu przypuszczają, że znajdują się dawne osady lub cmentarzyska. Od ponad 43 lat teren całego kraju objęty jest programem: Archeologiczne Zdjęcie Polski. Na wiosnę lub jesień, przed rozpoczęciem orki, archeolodzy sprawdzają, czy na polach nie znajdują się tzw. zabytki, czyli fragmenty starych naczyń, narzędzi wykonanych z kamienia lub metalu. Następnie nanoszą znaleziska na mapę. Takie działania nazywa się badaniami powierzchniowymi. Dzięki temu można wstępnie wyznaczyć teren, na którym będą odbywały się prace wykopaliskowe. Powyższy opis dotyczy pierwszej warstwy ziemi (humus orny). Aby upewnić się, czy wybrane miejsce jest tym właściwym, stosuje się tzw. badania wyprzedzające. Wyznacza się wtedy niewielki obszar, gdzie zakłada się tzw. wykopy sondażowe. Są to zwykle pasy o szerokości od 1 do 5 m, które przechodzą przez środek stanowiska. Czasem sprawdza się teren przed badaniami za pomocą serii odwiertów, przy wykorzystaniu świdra wiertniczego.
Technika jednak wciąż się rozwija, pozwalając często na badania tzw. nieinwazyjne, czyli odkrycie tego co znajduje się pod ziemią, bez konieczności wbicia szpadla. Jednym z urządzeń, który był wynaleziony w pierwszej połowie XX w., a wykorzystywany dopiero w latach 70-tych jest georadar. Za pomocą wysyłanych fal elektromagnetycznych sczytuje to, co znajduje się pod ziemią. Dzięki temu tworzy mapę badanego terenu. Można również w określonych porach dnia (wcześnie rano, lub pod wieczór), przy odpowiednich uprawach wykonać zdjęcia z samolotu lub drona. Ponieważ wtedy widać nawet niewielką różnicę wysokości w terenie. Na tych założeniach opiera się jedno z najnowszych narzędzi, którym posługują się archeologowie, czyli Lidar. Skanuje on obszar znajdujący się pod nim i mierzy odległość między nim, a punktem terenowym. Dzięki temu można zobrazować ukształtowanie terenu, które ciężko ocenić gołym okiem np. w lesie.
Po zastosowaniu metod pozwalających na wytyczenie ewentualnego miejsca, w którym może zostać odnaleziona dawna osada, następuje zdjęcie pierwszej warstwy ornej, która wielokrotnie była już podczas orki przez rolników przerabiana. Pod nią znajduje się zwykle warstwa piasku lub gliny, na której widać plamy w różnych odcieniach koloru brunatnego lub szarego. Jest to tzw. calec, czyli poziom, gdzie niżej ludzie już nic nie budowali. Czasem pod humusem znajduje się tzw. warstwa kulturowa. Można by powiedzieć, że jest to poziom, na którym pierwotnie znajdowały się podwórza, drogi. W niej odkrywane są zabytki, zgubione w trakcie codziennych prac przydomowych lub śmieci, wyrzucone za dom.

Ps

fot. Paweł Sobczyk. Przykładowy opis warstw ziemi w trakcie prowadzonych badań archeologicznych.

Zadanie
Wstępny etap wykopalisk macie za sobą, ponieważ uzyskaliście na nie zgodę. Teraz należy przejść do czynnej ich wersji, a więc do prac w ziemi. Aby stworzyć je w domowych warunkach potrzebować będziecie:
miski,

  • miski,
  • piasek – najlepiej 2 kolory,
  • kamyczki,
  • zerwana trawka,
  • mała łopatka,
  • pędzel,
  • linijka, kartka i długopis,
  • telefon bądź aparat do wykonywania fotografii,
  • przedmiot, który będziecie chcieli odszukać – to będzie Wasz zabytek.
Lista Rzeczy

Pamiętajcie – archeolog dokumentuje każdy etap swoich prac. Dlatego postarajcie się wykonać zdjęcia:

  • przed przystąpieniem do prac,
  • w trakcie ich prowadzenia, gdy ukaże się malutki fragment znaleziska,
  • w trakcie lub/i po odsłonięciu zabytku,
  • ostatnie zdjęcie po wyjęciu zabytku z kuwety z każdej jej strony.

Jednocześnie przygotowując dokumentację fotograficzną, wykonajcie krótkie notatki opisowe, takie jak: czas, miejsce, ilość osób, wykorzystany sprzęt i pogodę na zewnątrz. Dokumentacja ta będzie nam potrzebna do następnych warsztatów.

1. Na początek potrzebować będziemy miskę, kamyczki i jasny piasek.

Fot 1

2. W misie umieszczamy kamienie. Staramy się zrobić to tak, by ułożone były płasko. Warstwa kamieni jest sugestią dla archeologa, że prawdopodobnie dalej nie odnajdzie zabytków.

Fot 2 (1)

3. Kamyczki przesypujemy jasnym piaskiem, aby wyrównać powierzchnię.

Fot 3 (1)

4. W tym miejscu umieszczamy Nasz zabytek (mogą to zrobić dorośli, żebyście nie wiedzieli gdzie go dokładnie szukać).

Fot 4

5. Skarb przysypujemy pozostałą warstwą ziemi tak, żeby był niewidoczny.

Fot 5

6. Na jasny piasek wysypujemy równomiernie ciemny i na wierzchu układamy trawkę.

Fot 6

7. Tak wygląda Nasze pole prac archeologicznych. Będziemy pracować metodycznie. Oznacza to, że nie włożymy w ziemię po prostu ręki bądź łopatki, by wyciągnąć zabytek z miski. Wiedza na temat przedmiotu znajduje się także w ziemi, w jego warstwach, kolorach, położeniu. Dlatego ważne jest, by nie uszkodzić tych warstw i bardzo powoli badać teren.

Fot 7

8. Delikatnie ściągamy Nasz humus – warstwę orną ziemi.

Fot 8

9. Powoli za pomocą łopatki i pędzelka ściągamy kolejne warstwy ziemi do momentu trafienia na zabytek. Zmierzcie na ilu centymetrach udało Wam się znaleźć wykopalisko i zanotujcie to.

Fot 9

10. Staramy się delikatnie dotrzeć do obiektu i leciutko pędzelkiem oczyścić go z ziemi.

Fot 10

11. Po wyjęciu zabytku sprawdzamy, czy warstwa ziemi jest kamienista. Jeżeli tak, zaprzestajemy dalszych prac.

Fot 11

12. Zabytek po wyjęciu zmierzcie i zanotujcie wymiary. One Nam się jeszcze przydadzą.

Fot 12

Bardzo się cieszę, że udało Wam się przeprowadzić domowe wykopaliska. Mam nadzieję, że dobrze się bawiliście. Zapraszam Was na następne warsztaty z cyklu #Muzeum w domu z archeologią! Pozdrawiam! Ula

Zachęcamy do zajrzenia do poprzednich wpisów z tej serii:

#MuzeumWdomu z archeologią! Archeologia? – pojęcie, istota i jej rodzaje

#MuzeumWdomu z archeologią! Dokumentacja – Wnioski i pozwolenia