Znani

KONKURS „ZNANI WŁOCŁAWIANIE” – FINAŁ


gdzie: Muzeum Historii Włocławka, kiedy:

Na ostatniej fotografii Pan Robert rozpoznał Władysława Nowcę (1846–1924), notariusza, prezesa sądu, przewodniczącego Rady Miejskiej we Włocławku, działacza społecznego, dyrektora szkoły.
Urodził się 16 maja 1846 r. w Warszawie w rodzinie Stanisława i Teofili z domu Paszkiewicz. Dzieciństwo i młodość spędził w Warszawie, gdzie w latach 1864–1868 studiował historię w Szkole Głównej. Po likwidacji polskiego uniwersytetu studiował prawo na Carskim Uniwersytecie Warszawskim, które ukończył w 1871 r. Po odbyciu aplikacji praktykował jako adwokat w Warszawie. W tym czasie zaprzyjaźnił się z Henrykiem Sienkiewiczem, Bolesławem Prusem, Antonim Osuchowskim.
Od 1883 r. związał się z Włocławkiem, gdzie działał jako notariusz przy kancelarii hipotecznej Sądu Pokoju. Siedziba kancelarii mieściła się przy ul. Nowej (obecnie ul. 3 Maja).
Oprócz pracy zawodowej udzielał się w życiu społeczno-kulturalnym miasta. Przez wiele lat pełnił funkcję prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej oraz 10 lat prezesa Towarzystwa Wioślarskiego we Włocławku. W 1908 r. współtworzył i następnie działał w Oddziale Kujawskim Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego we Włocławku. Był prezesem Rady Włocławskiego Towarzystwa Wzajemnego Kredytu utworzonego w 1897 r.
W 1905 r. po strajkach szkolnych na terenie ówczesnego Królestwa Polskiego, m.in. prowadzonych w lutym w Siedmioklasowej Włocławskiej Szkole Handlowej, władze rosyjskie wyraziły zgodę na uruchomienie szkół z językiem wykładowym polskim. Cieszący się wiedzą i autorytetem wśród mieszkańców Włocławka i okolicznego ziemiaństwa Władysław Nowca został pierwszym dyrektorem Włocławskiej Szkoły Handlowej działającej jako polska placówka z polskim personelem pedagogicznym. Stanowisko to sprawował do 1906 r., kiedy wybrany został na posła do dumy państwowej. W trakcie swych wystąpień poselskich bronił interesów narodowych Polaków. W tym samym czasie pomagał również szkole, był członkiem jej Rady Opiekuńczej, z upoważnienia której 19 maja 1919 r. przekazał nieruchomość na własność Państwa Polskiego. W dniu 9 września 1919 r. nastąpiło oficjalne przyjęcie szkoły, która otrzymała nazwę „Gimnazjum Państwowe we Włocławku” (obecnie Liceum Ogólnokształcące im. Ziemi Kujawskiej we Włocławku).
Angażował się również w życie społeczno-polityczne miasta. W 1917 r. został przewodniczącym Rady Miejskiej, funkcję tę sprawował do lutego 1919 r.
W dniu 1 września 1917 r. powołany został na prezesa Sądu Okręgowego we Włocławku. Na początku polskiej państwowości organizował sądy powszechne, rekrutował kadrę sędziowską, urzędniczą, dbał o warunki lokalowe, wyposażenie i wynagrodzenia pracowników. Funkcję tę pełnił do końca życia.
Za wybitne zasługi dla Włocławka w 1922 r. Rada Miejska nadała mu tytuł honorowego obywatela.
Władysław Nowca zmarł nagle 10 marca 1924 r. i został pochowany na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku przy al. F. Chopina — sektor 38 (numer rzędu 1, numer grobu 3).
W 1961 r. z inicjatywy Koła Wychowanków Szkoły, której był dyrektorem Miejska Rada Narodowa we Włocławku nadała jego nazwisko jednej z ulic na osiedlu mieszkaniowym Południe. W 1975 r., w siedemdziesiątą rocznicę powstania polskiej szkoły odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej na grobowcu W. Nowcy.

Fot. 1 (1)

Władysław Nowca w otoczeniu prawdopodobnie rodziny, fot.: Karol Szałwiński, Włocławek, przed 1906 r. Zbiory Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku.

Fot. 2 (1)

Zdjęcie Starego Rynku – po lewej widoczne kamienice wyburzone przez Niemców w 1940 r. (trzecia to siedziba Sądu Okręgowego). Na wprost kamienice barokowe, obecnie siedziba Muzeum Historii Włocławka, fot.: Zakład Fotograficzny „Karol Szałwiński”, Włocławek, lata 20./30. XX w. Zbiory Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku.

Na podstawie:
M. Gruszczyńska, Nowca Władysław (1846–1924), [w:] Włocławski Słownik Biograficzny, pod red. St. Kunikowskiego, t. VIII, Włocławek 2019, s. 122–124.
T. Sławińska, Władysław Nowca (1846–1924), [w:] Zasłużeni dla Włocławka, pod red. Mieczysława Wojciechowskiego, Włocławek 1991, s. 156–157.

Nasz konkurs dobiegł końca. Dziękujemy wszystkim uczestnikom. Niekwestionowanym zwycięzcą, zdobywcą nagrody głównej – limitowanej gry planszowej „WŁOCŁAWSCY MILIONERZY” ufundowanej przez  Fundację Ładowarka został PAN ROBERT, który prawidłowo rozpoznał 10 ZNANYCH WŁOCŁAWIAN. Należy wyróżnić również PANA ŁUKASZA z dwoma poprawnymi odpowiedziami i PANIĄ URSZULĘ, która prawidłowo rozwiązała jedną zagadkę. Dla laureatów poszczególnych pytań konkursowych nagrody ufundowało Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. Serdecznie gratulujemy. Cieszymy się, że tak wiele osób interesuje się historią naszego miasta i stara się pamiętać o jej poprzednich mieszkańcach.

Beata Wąsik